Bago pa magsimula ang araw mo, baka nakabili ka na ng sachet ng kape, instant noodles, o ₱50 na load sa tindahan. Mukhang ordinaryong gastos lang—pero may bahagi ng perang iyon na napupunta sa gobyerno.
Maaaring wala kang regular na payslip at hindi ka nagtatrabaho sa isang opisina. Baka online seller ka, rider, construction worker, freelancer, o may maliit na negosyo sa bahay.
Kaya kapag naririnig mo sa balita ang salitang **"taxpayer,"** baka ang unang naiisip mo: *“Para lang sa mayayaman at may opisina 'yan, hindi para sa akin.”*
Pero may ibang paraan ng pagbabayad ng buwis na nararanasan mo halos araw-araw.
### Ang Tahimik na Kaltas sa Araw-Araw
Maraming produkto at serbisyo sa Pilipinas ang sakop ng **12% Value Added Tax o VAT**, na karaniwang kasama na sa presyong nakikita at binabayaran mo.
Hindi ibig sabihin na basta kukunin ang 12% ng presyong nasa resibo kung VAT-inclusive na ito. Sa ₱50 na VAT-inclusive na presyo, halimbawa, humigit-kumulang ₱5.36 ang VAT na nakapaloob dito.
May mga pangunahing produkto at transaksiyong hindi sakop ng VAT, kaya hindi lahat ng perang ginagastos mo ay may 12% na buwis. Gayunpaman, maraming ordinaryong gastusin ang may kasamang indirect taxes.
Sa dami ng binibili at binabayaran ng isang pamilya buwan-buwan, naiipon din ang mga indirect tax na kasama sa kanilang pagkonsumo.
Hindi ito donasyon. Bahagi ito ng perang pinaghirapan mo.
### Saan Dapat Napupunta ang Buwis Mo?
Ang buwis ang isa sa pangunahing pinagmumulan ng pondong ginagamit ng gobyerno para sa mga pampublikong serbisyo.
Ang mahalagang tanong ay hindi lamang kung magkano ang nakokolekta, kundi kung paano ginagamit ang perang nakokolekta.
1. **Para sa kalusugan:** May health center, gamot, doktor, ospital, at iba pang serbisyong pangkalusugan na kailangang pondohan.
2. **Para sa transportasyon at imprastraktura:** Kailangan ng maayos na kalsada, tulay, transportasyon, at iba pang imprastrakturang ginagamit araw-araw.
3. **Para sa edukasyon:** Kailangan ng mga silid-aralan, guro, libro, pasilidad, at iba pang pangangailangan ng mga pampublikong paaralan.
Pero sa aktuwal na buhay, may mga pagkakataong kulang o mahirap makuha ang serbisyong kailangan ng ordinaryong pamilya.
Maaaring naranasan mo nang pumila sa pampublikong ospital o health center at malaman na wala ang gamot na kailangan mo.
Dito pumapasok ang isang mahalagang tanong: sapat ba ang nakokolektang pera, at paano pinipili ng gobyerno kung saan ito gagastusin?
Bilyun-bilyon at trilyun-trilyong piso ang umiikot sa pambansang badyet. Kaya bukod sa halaga ng nakokolekta, mahalagang tingnan kung saan ito inilalaan at kung paano sinusuri check here ang paggastos.
Ang relasyon ng buwis, utang, badyet, at pang-araw-araw na gastusin ng mga Pilipino ay kabilang sa mga paksang ipinaliliwanag ng ekonomista at dating Department of Finance Undersecretary na si **Prof. Cielo Magno**.
### Buwis, Utang, at Presyo ng Bilihin
Kung gusto mong makita ang mas malawak na paliwanag tungkol sa buwis, utang, at epekto ng mga polisiya sa ekonomiya, narito ang talakayan ni Prof. Cielo Magno:
???? **Panoorin sa YouTube: Suspend Tax, More Debt?**
### May Karapatan Kang Magtanong
Hindi kailangang malaki ang income mo para magkaroon ka ng dahilan na alamin kung paano ginagamit ang pera ng bayan.
Kapag pinag-uusapan ang bilyun-bilyon o trilyun-trilyong piso sa badyet, tandaan na malaking bahagi ng pondong iyon ay nagmumula sa mga buwis at iba pang kita ng pamahalaan.
Kaya sa susunod na makakita ka ng sirang kalsada, kulang na silid-aralan, o health center na walang sapat na gamot, may karapatan kang magtanong kung paano ginagamit ang pampublikong pondo.
Dahil kahit wala kang payslip, bahagi ka ng sistemang nagpopondo sa gobyerno.
**Taxpayer ka rin. At may karapatan kang humingi ng malinaw, maayos, at accountable na paggamit ng pampublikong pera.**